2007-11-02 11:14:00
УИХ-ын гишvvн, МоАХ-ны тэргуvн Х.БАТТУЛГА бичиж байна.
БИД МУУ ЭРЧVVД "ХАРЬД ОДСОН БVСГVЙН ЗАЯА " Ийм нэртэй видео киноны сурталчилгаа хзрж байсан санагдана. Ойрноос телевиз, хэвлэлээр дєрвєн монгол бvсгvй нутгаа зорьж ирээд Эрээний консул дээр наашаа ч vгуй, цаашаа ч vгvй гацсан тухай vзvvлж, бичих болов. Бvсгvйчvvд илvv дээр амьдрал хvсч, эрж, найдаж явсан ч хуссэнээ олсонгvй арайхийн эх нутгийнхаа хилийн дээсэнд хvрчээ. Vйл явдлын єрнєлийг бvгд сониноос уншсан болохоор би юу нэмэхэв. "Тєрсєн нутгаас минь сайхан газар гэж vгvй юм байна" гэсэн дvгнэлт хийн нулимс дуслуулан халаглах хєєрхий бvсгvйчvvд. "Єєрсдєєсєє л болсон" гэх хvмvvс мэр сэр таарах юм. Эгч, дvv нараас минь ялгаагvй гэж бодвол арай еєр хариулт гарна.
МОНГОЛ БVСГVЙЧVVДИЙН ЗОВЛОН
Монгол бусгvйчvvдийн зовлон юунаас vvдэлтэй вэ? Хувь хvмvvсийн єєрсдийнх нь тавилан, зан араншин, эрмэлзлээс бух шалтгаална гээд ам таглачихаж болох ч энэ vйл явдлын цаана нийгмийн бодитой vзэгдэл байгаа болохоор зvгээр сууж эс чадан бодлоо сийрvvлж суугаа минь энэ. Эх нутагтаа боломжийн цалин аваад, хvн шиг амьдарч, ажиллах боломж бvрдээгvигээс тэд иим замыг сонгосон нь хэнд ч ойлгомжтой. Эх нутагт нь єєрсдийг нь даагаад, тvшиг тулгуур болоод явчих эр хvнгvйгээс тэд таних мэдэхгуй хvмvvст найдаж, алсыг зорьсон биз. 2002 оны статистикийн мэдээллээр ерх толгойлсон эмэгтэйчvvд 61.8 мянган байгаа нь нийт єрхийн 10.9 хувьтай тэнцжээ. Надад 2002 оноос хойшхи тоо олдсонгvй. Єрх толгойлсон 62 000 эмэгтэй байгаа нь харийг зорих эмэгтэйчvvд тєдий тооны байна гэсэн vг. Vйлдвэрийн ажилчдаас, тэр дундаа еерийнхєє сайн мэдэх жишээг дурдая гэж бодлоо Махимпэкс хувьцаат компанийн ажилчдын 80 хувь нь эмэгтэйчуvд байдаг. Гэд-ний 60 хувь нь єрх толгойлсон эхчvvд. Бас Баянхонгор аймгийн Гурванбулаг сумын 1 бизнес эрхлэгчтэй хийх уулзалтад 20 хvн ирсэний 18 нь эмэгтэйчvvд байлаа. Єєрєєр хэлбэл, тэр сумыг эмэгтэйчvvд тэжээж тэдний мєрєн дээр сумын хамаг татвар орлого, амьжиргаа тогтож байна. Нарантуул зах руу єнгийж харвал бас л ийм дvр зураг vзэгдэнэ. Халуунд халж, хvйтэнд хєрлєє ч гэр бvлийнхээ тєлєє шантралгvй зогсч байгаэ хvмvvс бол жижиг худалдаа эрхлэгч эмэгтэйчvvд. Монголын жижиг бараа хувцас хунарын дийлэнхийг нийлvvлж байгаа ганзагачдыг ажигла-вал бас л эмэгтэйчvvд зонхилно.Єєрєєсєє хэд дахин хvнд ачааг аян замын уртад ажралгvй чирж яваа ажилч шоргоолж мэт ганзагачин эмэгтэйчvvдийг хvндлэх сэтгэл эрхгvй тєрдег. Хадгаламж зээлийн хоршооны хохирогчдын бараг 80 хувь нь мэн л эмэгтэйчуvд байх юм. Хохирлоо барагдуулах гээд тэмцэж буй нь бас л эмэгтэйчvvд. Ингээд бодохоор эрчvvд бид хаа явна гэж асуумаар. Сумын тєвvvдээр хотын захын хорооллоор тамхи баагиулж. биллиард тоглосон халамцуу залуус хєшилдєнє. Ахуй амьдралдаа санаа зовж байгаа шинж огт vгvй. Яавал нэмээд шил юм балгачих вэ гэсэн ахархан бодол євєртлєх залуусаас маань эр цэргийн албанд тэнцэх хvн ч тоотой болж. Тэнцсэн цєєн хэдэд нь нэг жилийн албыг давах ха-туужил ч vгvй болж. 90-ээд оны дундуур цэргvуд олноороо тураалд орж байс-ныг санаж байна. Ихэнх нь хоол ундгvйгээс буе сэтгэл санаагаар унаснаас яс арьс болж хvмvvсийн хєєрхийлєл гайхшралыг барж байлаа. Ийм эрчvvдийн дэргэд тогтох бvсгvй vнэндээ олдохгvй л болов уу. Бvсгvйчvvд эх орон нь иргэдээ бардам тэжээж амьдрах ажиллах нєхцєл боломжийг нь хангаж чадахгvйгээс илvvг горьдож, харийг зорьсон. Тэд vр хvvхэд, ирээдvйн тєлєє л тиим алхам хийсэн биз ээ. Нєгєє талаар ажиллах хvчний бодлогоо тєр эргэж харахаас аргагvйд хvрч бай-гаагийн дохио. Монголд тvр хугацаагаар ажиллахаар Ирсэн зvгээр л нэг муу хятад ажилчдад бvсгvйчvvдийн ихэнх нь хууртжээ. Барилгын ажилчин хятадууд балгаа тарьж эхэлсний эхний илрэл. Хууртаж оччихоод дээрх дєрвєн монгол бvсгvй шиг зугтаж чадахгvй шаналж суугаа хэдэн монгол бvсгvй байгааг хэн ч эс мэднэ. Гэтэл дээр нь нэмж УЦС бариулах нэрээр 5 000 хятад ажилчин "бєєндєх" тєсєл бариад гvйж буй сайд бий. Барилга дээр ажиллах нэрээр єнгєрсєн жилvvдэд 3 000 орчим хятад хилээр орж иржээ. Хэд нь улдсэн, хэд нь монгол бvсгvйчvvдийг дагуулаад явсан талаар ямар ч тооцоо, судалгаа, хилийн бvртгэл хяналт алга. Ямартай ч гурван мянгын золиосонд гурван бvсгvй єртсєн нь илэрхий боллоо. 5 000 хятад орж ирсний дараа хичнээн хvний хувь тавилан тэдний гарт vрэгдэхийг єнєєх сайд тооцож vзээгvй яваа гэдэгт огтхон ч эргэлзэхгvй байна. Сайд дангаараа ч буруутай биш нь тодорхой. Эх оронд нь ажилгvй єчнєєн хvн байхад гаднаас хар ажилчин бєєнддєг, мэргэжшсэн, боловсорсон монгол залуус зєрєєд гадаад руу боолын хєдєлмєр эрхлэхээр морддог гаж vзэгдлийг тєрийн цэгцтэй бодлогоор даван туулах цаг нэгэнт болжээ. Хятад гэснээс саяхан урд хєрш маань эрхтэн шилжvvлэх хууль гаргасан тухай мэдээ сонслоо.Vvнд 18-аас дээш настай хvний эрvvл эрхтэнг шилжvулэх тухай тодорхой хуульчилжээ. Сонирхолтой нь эрдэмтдийн судалгаагаар хvний 78 хувь хvртэлх эрхтэнг сольж болно гэжээ. Мэдээллийн хэрэгслээр хvний эрхтэнийн наймааны тухай их гарах боллоо. Ер нь ингэхэд энэ траншейны гэх тодотголтой хуvхдvvд яагаад цєєрчихєв. Эргэлзээтэй л юм. Улс оронд баян болоод уу, эсвэл... Эрх баригчид маань эх орондоо ажиллах боломжийг бий болгох, хєгжvvлэх гэхээсээ гадаадынхныг "манайхаас хямд ажиллах хvч авахгvй юм уу" гэж царайчлахыг илvvд vзэж байна. Тэд иргэддээ ажил олгож, амьдралын єєд татах vvргээ солонгос, япон, тайван, америк улсад даатгачихаад байх шиг. Эрх баригчид єєр хоорондоо "хоёр сая 400 мянган хvнийг амьдралыг єєд нь татах юухан байхав" гэж ярих хэрнээ єєрсдийнхєє ахуй амьдралыг дээшлvvлэхэд тvлхvv анхаарч ард тvмнээ бусдад даатгаад суугаагаас ийм vр дагавар гарсаар байх болно. Монгол Улсын иргэн гэдгийг нотлоод, ємгєєлєєд татаад авч чадахгvй удаж байгаа нь тєрийг хэрхэн доройтуулс-ных нь бодит жишээ болж байна.
ЭРЧVVДЭД ХАНДАЖ ХЭЛЭХ VГ
БИД МУУ ЭРЧVVД "ХАРЬД ОДСОН БVСГVЙН ЗАЯА " Ийм нэртэй видео киноны сурталчилгаа хзрж байсан санагдана. Ойрноос телевиз, хэвлэлээр дєрвєн монгол бvсгvй нутгаа зорьж ирээд Эрээний консул дээр наашаа ч vгуй, цаашаа ч vгvй гацсан тухай vзvvлж, бичих болов. Бvсгvйчvvд илvv дээр амьдрал хvсч, эрж, найдаж явсан ч хуссэнээ олсонгvй арайхийн эх нутгийнхаа хилийн дээсэнд хvрчээ. Vйл явдлын єрнєлийг бvгд сониноос уншсан болохоор би юу нэмэхэв. "Тєрсєн нутгаас минь сайхан газар гэж vгvй юм байна" гэсэн дvгнэлт хийн нулимс дуслуулан халаглах хєєрхий бvсгvйчvvд. "Єєрсдєєсєє л болсон" гэх хvмvvс мэр сэр таарах юм. Эгч, дvv нараас минь ялгаагvй гэж бодвол арай еєр хариулт гарна.
МОНГОЛ БVСГVЙЧVVДИЙН ЗОВЛОН
Монгол бусгvйчvvдийн зовлон юунаас vvдэлтэй вэ? Хувь хvмvvсийн єєрсдийнх нь тавилан, зан араншин, эрмэлзлээс бух шалтгаална гээд ам таглачихаж болох ч энэ vйл явдлын цаана нийгмийн бодитой vзэгдэл байгаа болохоор зvгээр сууж эс чадан бодлоо сийрvvлж суугаа минь энэ. Эх нутагтаа боломжийн цалин аваад, хvн шиг амьдарч, ажиллах боломж бvрдээгvигээс тэд иим замыг сонгосон нь хэнд ч ойлгомжтой. Эх нутагт нь єєрсдийг нь даагаад, тvшиг тулгуур болоод явчих эр хvнгvйгээс тэд таних мэдэхгуй хvмvvст найдаж, алсыг зорьсон биз. 2002 оны статистикийн мэдээллээр ерх толгойлсон эмэгтэйчvvд 61.8 мянган байгаа нь нийт єрхийн 10.9 хувьтай тэнцжээ. Надад 2002 оноос хойшхи тоо олдсонгvй. Єрх толгойлсон 62 000 эмэгтэй байгаа нь харийг зорих эмэгтэйчvvд тєдий тооны байна гэсэн vг. Vйлдвэрийн ажилчдаас, тэр дундаа еерийнхєє сайн мэдэх жишээг дурдая гэж бодлоо Махимпэкс хувьцаат компанийн ажилчдын 80 хувь нь эмэгтэйчуvд байдаг. Гэд-ний 60 хувь нь єрх толгойлсон эхчvvд. Бас Баянхонгор аймгийн Гурванбулаг сумын 1 бизнес эрхлэгчтэй хийх уулзалтад 20 хvн ирсэний 18 нь эмэгтэйчvvд байлаа. Єєрєєр хэлбэл, тэр сумыг эмэгтэйчvvд тэжээж тэдний мєрєн дээр сумын хамаг татвар орлого, амьжиргаа тогтож байна. Нарантуул зах руу єнгийж харвал бас л ийм дvр зураг vзэгдэнэ. Халуунд халж, хvйтэнд хєрлєє ч гэр бvлийнхээ тєлєє шантралгvй зогсч байгаэ хvмvvс бол жижиг худалдаа эрхлэгч эмэгтэйчvvд. Монголын жижиг бараа хувцас хунарын дийлэнхийг нийлvvлж байгаа ганзагачдыг ажигла-вал бас л эмэгтэйчvvд зонхилно.Єєрєєсєє хэд дахин хvнд ачааг аян замын уртад ажралгvй чирж яваа ажилч шоргоолж мэт ганзагачин эмэгтэйчvvдийг хvндлэх сэтгэл эрхгvй тєрдег. Хадгаламж зээлийн хоршооны хохирогчдын бараг 80 хувь нь мэн л эмэгтэйчуvд байх юм. Хохирлоо барагдуулах гээд тэмцэж буй нь бас л эмэгтэйчvvд. Ингээд бодохоор эрчvvд бид хаа явна гэж асуумаар. Сумын тєвvvдээр хотын захын хорооллоор тамхи баагиулж. биллиард тоглосон халамцуу залуус хєшилдєнє. Ахуй амьдралдаа санаа зовж байгаа шинж огт vгvй. Яавал нэмээд шил юм балгачих вэ гэсэн ахархан бодол євєртлєх залуусаас маань эр цэргийн албанд тэнцэх хvн ч тоотой болж. Тэнцсэн цєєн хэдэд нь нэг жилийн албыг давах ха-туужил ч vгvй болж. 90-ээд оны дундуур цэргvуд олноороо тураалд орж байс-ныг санаж байна. Ихэнх нь хоол ундгvйгээс буе сэтгэл санаагаар унаснаас яс арьс болж хvмvvсийн хєєрхийлєл гайхшралыг барж байлаа. Ийм эрчvvдийн дэргэд тогтох бvсгvй vнэндээ олдохгvй л болов уу. Бvсгvйчvvд эх орон нь иргэдээ бардам тэжээж амьдрах ажиллах нєхцєл боломжийг нь хангаж чадахгvйгээс илvvг горьдож, харийг зорьсон. Тэд vр хvvхэд, ирээдvйн тєлєє л тиим алхам хийсэн биз ээ. Нєгєє талаар ажиллах хvчний бодлогоо тєр эргэж харахаас аргагvйд хvрч бай-гаагийн дохио. Монголд тvр хугацаагаар ажиллахаар Ирсэн зvгээр л нэг муу хятад ажилчдад бvсгvйчvvдийн ихэнх нь хууртжээ. Барилгын ажилчин хятадууд балгаа тарьж эхэлсний эхний илрэл. Хууртаж оччихоод дээрх дєрвєн монгол бvсгvй шиг зугтаж чадахгvй шаналж суугаа хэдэн монгол бvсгvй байгааг хэн ч эс мэднэ. Гэтэл дээр нь нэмж УЦС бариулах нэрээр 5 000 хятад ажилчин "бєєндєх" тєсєл бариад гvйж буй сайд бий. Барилга дээр ажиллах нэрээр єнгєрсєн жилvvдэд 3 000 орчим хятад хилээр орж иржээ. Хэд нь улдсэн, хэд нь монгол бvсгvйчvvдийг дагуулаад явсан талаар ямар ч тооцоо, судалгаа, хилийн бvртгэл хяналт алга. Ямартай ч гурван мянгын золиосонд гурван бvсгvй єртсєн нь илэрхий боллоо. 5 000 хятад орж ирсний дараа хичнээн хvний хувь тавилан тэдний гарт vрэгдэхийг єнєєх сайд тооцож vзээгvй яваа гэдэгт огтхон ч эргэлзэхгvй байна. Сайд дангаараа ч буруутай биш нь тодорхой. Эх оронд нь ажилгvй єчнєєн хvн байхад гаднаас хар ажилчин бєєнддєг, мэргэжшсэн, боловсорсон монгол залуус зєрєєд гадаад руу боолын хєдєлмєр эрхлэхээр морддог гаж vзэгдлийг тєрийн цэгцтэй бодлогоор даван туулах цаг нэгэнт болжээ. Хятад гэснээс саяхан урд хєрш маань эрхтэн шилжvvлэх хууль гаргасан тухай мэдээ сонслоо.Vvнд 18-аас дээш настай хvний эрvvл эрхтэнг шилжvулэх тухай тодорхой хуульчилжээ. Сонирхолтой нь эрдэмтдийн судалгаагаар хvний 78 хувь хvртэлх эрхтэнг сольж болно гэжээ. Мэдээллийн хэрэгслээр хvний эрхтэнийн наймааны тухай их гарах боллоо. Ер нь ингэхэд энэ траншейны гэх тодотголтой хуvхдvvд яагаад цєєрчихєв. Эргэлзээтэй л юм. Улс оронд баян болоод уу, эсвэл... Эрх баригчид маань эх орондоо ажиллах боломжийг бий болгох, хєгжvvлэх гэхээсээ гадаадынхныг "манайхаас хямд ажиллах хvч авахгvй юм уу" гэж царайчлахыг илvvд vзэж байна. Тэд иргэддээ ажил олгож, амьдралын єєд татах vvргээ солонгос, япон, тайван, америк улсад даатгачихаад байх шиг. Эрх баригчид єєр хоорондоо "хоёр сая 400 мянган хvнийг амьдралыг єєд нь татах юухан байхав" гэж ярих хэрнээ єєрсдийнхєє ахуй амьдралыг дээшлvvлэхэд тvлхvv анхаарч ард тvмнээ бусдад даатгаад суугаагаас ийм vр дагавар гарсаар байх болно. Монгол Улсын иргэн гэдгийг нотлоод, ємгєєлєєд татаад авч чадахгvй удаж байгаа нь тєрийг хэрхэн доройтуулс-ных нь бодит жишээ болж байна.
ЭРЧVVДЭД ХАНДАЖ ХЭЛЭХ VГ
"Амьдралын минь алтан багана, эр хvн та" гэж дуулахыг бардам сонсч суух эрчvvдийн дийлэнх нь харийг зорьж, vлдсэн нь архинд живжээ. Бvсгvйчvvд минь цєхєрч байна. Алдаж байна. Эрчvvд бидэнд гэр бvл, vр хvvхдийнхээ ємнє, цаашилбал улс орныхоо ємнє хvлээх давхар, хариуцлага байна. Тvvнийг дааж чадахгvй бол тvрvvчээсээ эмс, хvvхдvvд минь харьд зутарч эхлэх нь, Эрчvvдээ монгол эр шиг байж бvсгvйчvvдээ бvрэн бvтэн эрх жаргалтай байлгахын тєлєє хичээе. Монгол гал голомт гайхамшигт тvvхт удмаа авч яваа Монгол эмэгтэйчvvдийн энэ их тэвчээр сэтгэлийн тэнхээний ємнє мэхийе.
Сэтгэгдэлүүд: